Het Estudiantina Ensemble is in 2001 opgericht door zanger/gitarist Ricardo Bekema met als doel het levend houden en uitdragen van de Estudiantina-traditie.
Tijdens enkele intensieve studiereizen naar Santiago de Cuba kwam hij in contact met de traditie van de zgn. Estudiantina-orkesten die eind 19e en begin 20e eeuw in het oosten van Cuba, de Oriente, grote populariteit verwierven.

De oorspronkelijke Estudiantina-orkesten werden gevormd door studenten spelend in universitaire uniformen en bestonden uit twee gitaren, twee tres-en (een tres is een dubbelbesnaard gitaar-achtig instrument), contrabas of marímbula, kleine barokpauken (timpani of pailas criollas) en twee hoofdzangers die kleine percussieinstrumenten speelden: guiro (rasp), maracas (bij ons beter bekend als sambaballen!) en claves, 2 stokjes waarmee het basisritme gespeeld werd. Deze groepen speelden op straten, pleinen en in cafe's voor geld en plezier.

In de muziek van de Estudiantina-orkesten kwamen verschillende muzikale culturen samen: Europese (voornamelijk Spaanse) liedkunst, Afrikaanse ritmiek en elementen uit de Franse hofmuziek. Het Franse element was afkomstig van Franse plantagebezitters die eind 18e eeuw uit het naburige Haiti vluchtten tijdens de Haitiaanse Revolutie. Uit de Europese contradance ontwikkelde zich de Cubaanse contradanza, ook bekend als Habanera, en later de danzón.


Na de glorietijd in de eerste helft van de 20e eeuw werd de Estudiantina-traditie langzamerhand vervangen door de modernere son-groepen en later salsaorkesten. Deze richtten zich meer op de populaire danscultuur. Daarmee verdwenen voor een belangrijk deel de wortels en nuances die de muziek van de Estudiantina-orkesten kenmerken.

Klik hier voor info over originele Cubaanse Estudiantina-groepen.

Het Estudiantina Ensemble heeft sinds de oprichting vele optredens verzorgd, aanvankelijk alleen in Nederland op met name festivals en salsadansfeesten.

Wat het Ensemble uniek maakt is dat het compromisloos vasthoudt aan het concept: Cubaanse muziek van bijna een eeuw geleden wordt op authentieke wijze en in een authentieke bezetting ten gehore gebracht.

De eerste internationale erkenning kreeg de groep van het muzikale moederland Cuba. Uitgenodigd door Eliades Ochoa (Bueana Vista Social Club) speelde Estudiantina op het Festival Pepe Sanchez in Santiago de Cuba in 2007.

In de jaren die volgden groeide de internationale belangstelling, met name uit het Verre Oosten. Dit leidde tot verschillende tournees door China en Maleisië. In de zomer van 2014 was de band een van de hoofdacts op het grootste jazzfestival van zuidoost Europa, Nisville in Servië. In 2015 volgden toernees door Slovenië en Suriname.

In het seizoen 2014/2015 vond eindelijk de eerste "officiële" theatertournee plaats die het Ensemble langs ruim 20 enthousiaste Nederlandse theaters voerde.